Stan prawny na: 8 maja 2026 r.. Kwoty, limity i warunki programów zmieniają się między naborami — przed decyzją sprawdź aktualny dokument na stronie operatora (linki w sekcji źródeł na końcu).
ERA Living Guidelines — to nie jest kolejny dokument regulacyjny do archiwum. To operacyjny standard dla każdego kto dziś pracuje z grantami UE i jednocześnie używa narzędzi sztucznej inteligencji. Aktualizacja maja 2026 roku dotyczy bezpośrednio codziennej praktyki badawczej.
Czym są ERA Living Guidelines?
ERA Living Guidelines to oficjalny dokument Komisji Europejskiej o odpowiedzialnym stosowaniu generatywnej sztucznej inteligencji w badaniach naukowych. Opracowany wspólnie z ERA Forum — strukturą skupiającą kraje UE, organizacje badawcze i interesariuszy.
Dokument nazywa się "living" — żywym — nieprzypadkowo. Aktualizuje się wraz z rozwojem technologii, co zasadniczo odróżnia go od statycznych aktów regulacyjnych.
Formalnie dokument ma charakter rekomendacyjny. Ale w praktyce jest standardem postępowania dla wszystkich, którzy składają wnioski lub realizują projekty w ramach Horizon Europe, MSCA, ERC i innych programów administrowanych przez ERA. Jeśli grantodawca lub organizacja partnerska pyta o wykorzystanie AI w projekcie — odpowiedź budowana jest właśnie na tym dokumencie.
Aktualizacja maja 2026: co nowego?
Komisja Europejska określiła aktualizację jako "ograniczoną i techniczną" — podstawowa struktura się nie zmieniła. Ale dwa nowe elementy mają bezpośrednie znaczenie praktyczne.
Interakcje z osobami trzecimi używającymi AI
Wytyczna po raz pierwszy bezpośrednio rozważa sytuację, gdy partner lub kontrahent używa sztucznej inteligencji do nagrywania, przetwarzania lub analizowania rozmowy. To powszechna praktyka: rozwiązania korporacyjne jak Microsoft Copilot lub Zoom AI mogą automatycznie transkrybować narady i przechowywać je w systemach chmurowych.
Wytyczna wzywa badaczy i organizacje do uwzględnienia ryzyk: poufność nieopublikowanych wyników, ochrona danych osobowych uczestników, kwestie własności intelektualnej. Jeśli podczas narady z kolegami ktoś nagrywa ją w narzędziu AI — wszyscy uczestnicy muszą być o tym poinformowani.
Hidden prompts — pierwsza oficjalna pozycja UE
To konceptualnie nowa norma w oficjalnym dokumencie UE. Hidden prompts (ukryte podpowiedzi) to instrukcje wbudowane w system AI, niewidoczne dla użytkownika końcowego. Kiedy uczelnia lub organizacja badawcza wdraża własne narzędzie AI lub licencjonuje korporacyjną wersję ChatGPT, może z góry określić zachowanie systemu poprzez ukryte instrukcje. Badacz nie widzi tych instrukcji — ale wpływają one na odpowiedzi.
Wytyczna wymaga od organizacji, aby wprost informowały badaczy o istnieniu takich ukrytych ustawień i ich charakterze.
Sześć zaleceń dla badaczy
Główny blok dokumentu — sześć zaleceń adresowanych bezpośrednio do badaczy.
Pełna odpowiedzialność za wyniki naukowe
AI nie może być autorem ani współautorem pracy naukowej. Autorstwo zakłada odpowiedzialność, a odpowiedzialność ponosi wyłącznie człowiek. Wszystko co AI generuje w ramach badania — wychodzi pod podpisem badacza.
Przejrzyste ujawnienie użycia AI
Jeśli AI istotnie wpłynął na wyniki — konieczne jest ujawnienie w sekcji metodologia: nazwa narzędzia, wersja, data użycia, charakter zadań. Nieistotne użycie — np. korekta gramatyki — może nie być ujawniane. Istotne — analiza danych, pisanie części przeglądu literatury, generowanie wniosków — wymaga obowiązkowego ujawnienia.
Ochrona poufności i własności intelektualnej
Nieopublikowane dane, cudze manuskrypty i wrażliwe informacje nie powinny być wgrywane do publicznych systemów AI. Wszystko wprowadzone do zewnętrznego systemu może potencjalnie być użyte do trenowania modelu. Przed wgraniem — sprawdź warunki użytkowania konkretnego narzędzia.
Przestrzeganie prawa UE
RODO i prawo autorskie obejmują pracę ze sztuczną inteligencją. Jeśli AI generuje tekst zawierający dane osobowe — badacz odpowiada za przestrzeganie wszystkich wymogów. Tekst wyjściowy AI może naruszać prawa autorskie, jeśli model uczył się na chronionych materiałach.
Stałe podnoszenie kompetencji AI
Technologia rozwija się szybko. Wytyczna zaleca śledzenie nowych praktyk, dzielenie się doświadczeniami z kolegami i uwzględnianie wpływu ekologicznego: dla konkretnego zadania wybierać najmniej zasobochłonne narzędzie.
Ograniczone użycie AI przy recenzowaniu
Recenzenci wniosków grantowych i publikacji naukowych nie powinni istotnie wykorzystywać AI przy recenzowaniu. Jeśli manuskrypt lub propozycja są analizowane przez zewnętrzne narzędzie AI — powstaje ryzyko trafienia nieopublikowanej pracy do danych treningowych modelu.
Cztery zasady w podstawie dokumentu
Wszystkie zalecenia ERA Living Guidelines opierają się na czterech zasadach Europejskiego Kodeksu Rzetelności Badań Naukowych:
Badacz odpowiada za jakość i odtwarzalność wyników — niezależnie od używanego narzędzia.
Przejrzyste ujawnienie faktu użycia AI i charakteru jego roli w badaniu.
Uwzględnienie ograniczeń technologii, jej wpływu ekologicznego, poufności i praw innych uczestników.
Człowiek odpowiada za wszystko co wychodzi pod jego imieniem. Przekazanie odpowiedzialności AI jest niemożliwe.
Praktyczna checklista: co wymaga wytyczna
| Sytuacja | Wymóg wytycznej |
|---|---|
| AI analizował dane lub pisał części artykułu | Ujawnić w metodologii: nazwa, wersja, data, sposób użycia |
| AI korygował styl lub gramatykę | Nieistotne użycie — ujawnienie nieobowiązkowe |
| Chcesz wskazać AI jako autora | Zabronione: AI nie może być autorem ani współautorem |
| Wgrywasz cudze dane do ChatGPT lub odpowiednika | Wymagana zgoda podmiotów i podstawa prawna; sprawdź warunki narzędzia |
| Recenzujesz czyjś wniosek lub artykuł | Unikaj istotnego użycia AI — ryzyko wycieku nieopublikowanej pracy |
| Kolega nagrywa naradę w narzędziu AI | Ryzyko poufności i IP — doprecyzuj warunki i poinformuj uczestników |
| Uczelnia udostępniła korporacyjne narzędzie AI | Zapytaj o hidden prompts i ich charakter |
Dlaczego to ważne dla wniosków grantowych?
Trzy bezpośrednie konsekwencje dla tych, którzy ubiegają się o finansowanie UE:
Ujawnienie we wniosku
Jeśli AI był istotnie używany przy przygotowaniu wniosku — Horizon Europe i inne programy już uwzględniają lub planują uwzględnić odpowiednie pola w formularzach. Brak ujawnienia przy faktycznym użyciu — to ryzyko reputacyjne i potencjalna podstawa do odrzucenia lub anulowania.
Ujawnienie w raportach
Jeśli AI jest używany w trakcie realizacji projektu — musi to być odzwierciedlone w raportach w sekcji metodologicznej. Zgodnie z ERA Living Guidelines grantodawca ma prawo zapytać o szczegóły.
Recenzowanie
Jeśli jesteś recenzentem wniosków grantowych — użycie AI do analizy cudzych materiałów jest wprost sprzeczne z dokumentem i może prowadzić do dyskwalifikacji jako recenzenta.
Wniosek praktyczny: Im wcześniej organizacja lub indywidualny badacz dostosuje swoje procesy do tych wymogów — tym mniej ryzyk przy kontrolach, recenzowaniu i składaniu nowych wniosków.
Źródło
© Aditus Advisory 2026 | aditusadvisory.eu | kontakt@aditusadvisory.eu
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej.