Messi sprzedał swój wizerunek za £38 040. Rynkowa wartość: £1,5 miliona.

Prawa wizerunkowe (image rights) to prawo do komercyjnego wykorzystania wizerunku, nazwiska i osobowości konkretnej osoby. Sponsor który chce by Messi reklamował jego buty — kupuje licencję na prawa wizerunkowe. Bez tej licencji nie może użyć jego twarzy ani nazwiska.

Dla piłkarza zarabiającego €30–80 mln rocznie struktura jest prosta: zarejestruj spółkę offshore, przenieś do niej prawa wizerunkowe, przyjmuj płatności od sponsorów tam gdzie podatek wynosi 0%. Zamiast płacić 47% w Hiszpanii — płacisz 0% na Belize. Różnica na €17 mln dochodów z image rights: €8 mln rocznie w kieszeni zamiast w budżecie Hacienda.

Problem polega na tym że ta struktura jest legalna tylko jeśli spełnia kilka kluczowych warunków. Messi, Ronaldo i Neymar — każdy z nich naruszył co najmniej jeden z tych warunków.

Kluczowy błąd w strukturze Messiego: prawa wizerunkowe zostały sprzedane do spółki offshore za £38 040 — za całość, na 10 lat. Rynkowa wartość tych praw — człowieka który od 2009 roku jest nieprzerwanie najlepszym piłkarzem świata — wynosiła co najmniej £1,5 miliona. To różnica 40-krotna.

Hacienda zastosowała zasadę cen transferowych (transfer pricing): transakcje między podmiotami powiązanymi muszą odbywać się po cenach rynkowych. Sprzedaż praw za cenę 40 razy niższą od rynkowej = sztuczne przeniesienie dochodu do strefy zerowego podatku = uchylanie się od opodatkowania.

Ronaldo próbował innej obrony niż Messi: powołał się na Beckham Law — hiszpański przepis z 2005 roku który pozwalał nowym rezydentom płacić 24% flat i nie deklarować zagranicznych dochodów przez 5 lat. David Beckham był pierwszym sławnym beneficjentem tej ustawy.

Problem: prokuratura udowodniła że struktura z BVI i Irlandią została stworzona już po tym jak Ronaldo otrzymał status rezydenta w Hiszpanii, czyli po wygaśnięciu ochrony Beckham Law. Nie było żadnej ochrony — była jedynie konstrukcja offshore która ukrywała dochody.

Neymar był oskarżony o uchylanie się od €14 milionów podatków — podobna kwota jak Messi i Ronaldo. Podobna struktura: Brazylia → Holandia przez spółkę N&N kontrolowaną przez ojca, Neymara Sr. W 2021 roku sąd wydał wyrok: niewinny.

Powód nie był taki że Neymar był niewinny. Powód był proceduralny: prokuratura nie zdołała udowodnić że Neymar osobiście kontrolował strukturę offshore. Formalnie wszystkim zarządzał ojciec — Neymar Sr. — przez spółkę N&N. Neymar Jr. podpisywał dokumenty które mu przynosił ojciec, nie wnikając w szczegóły.

Sąd zastosował zasadę: brak bezpośrednich dowodów świadomej kontroli = brak podstaw do wyroku skazującego. To nie znaczy że struktura była legalna — Barcelona, Santos i N&N zostały uznane za winne korporacyjnego oszustwa. Ale Neymar Jr. osobiście — wyszedł czysty.

W grudniu 2016 roku European Investigative Collaborations (EIC) — konsorcjum 60 dziennikarzy z 12 redakcji — opublikowało wyniki analizy 18,6 milionów dokumentów dotyczących finansów europejskiego futbolu. To było jednocześnie największe sportowe śledztwo dziennikarskie w historii i koniec ery offshore image rights w sporcie.

Football Leaks pokazał że struktury offshore z prawami wizerunkowymi stosowało co najmniej kilkudziesięciu piłkarzy, trenerów i działaczy. Hacienda otrzymała gotowe dowody. Wystarczyło je wykorzystać. W ciągu kolejnych 3 lat Hacienda zawarła ugody z Ronaldo, Modrićem, Di Maríą, Falcao, Bale i dziesiątkami innych.