1 milion złotych po 5 latach: jak konflikt interesów niszczy projekt grantowy

21 lipca 2026 roku portal TVP.info opisał sprawę Stowarzyszenia Trójmorze — organizacji, która ma zwrócić ponad 1 mln zł dotacji otrzymanej od Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (NIW-CRSO). Sprawa dotyczy konkretnej osoby i konkretnej partii politycznej, ale mechanizm, który do niej doprowadził, jest uniwersalny — dokładnie ten sam schemat może zniszczyć projekt każdej organizacji, niezależnie od poglądów jej zarządu.

Dla podmiotów ubiegających się o finansowanie publiczne w Polsce znaczenie ma nie polityka, lecz struktura błędu: co dokładnie zostało zakwestionowane, na jakiej podstawie prawnej, i jak długo ryzyko pozostaje aktywne po zakończeniu projektu.

Stowarzyszenie Trójmorze, zarejestrowane 7 maja 2019 roku w Warszawie, otrzymało wsparcie z Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich (PROO), administrowanego przez NIW-CRSO, na realizację zadania publicznego wspierającego jego działania statutowe. Łączna kwota, która stała się przedmiotem sporu, to ponad 1 mln zł — należność główna wraz z odsetkami naliczonymi jak od zaległości podatkowych.

Postępowanie o zwrot środków zostało wszczęte przez NIW-CRSO z urzędu, a decyzja o żądaniu zwrotu została podana do wiadomości publicznej 21 lipca 2026 roku. Sebastian Wijas, wiceprezes zarządu Stowarzyszenia, publicznie nie zgodził się z ustaleniami kontroli — co wskazuje na toczący się lub planowany spór administracyjny. Na moment publikacji środki nie zostały zwrócone.

Najbardziej pouczający element sprawy to nie kwota, lecz struktura powiązań. Sebastian Wijas pełnił jednocześnie kilka ról: wiceprezesa Stowarzyszenia Trójmorze, prezesa Fundacji Trójmorze, współzałożyciela Fundacji R&D Hub oraz — co kluczowe — członka Rady NIW-CRSO drugiego kadencji, czyli organu tej samej instytucji, która przyznawała finansowanie.

Formalnie eksperci oceniający wnioski podpisują deklaracje bezstronności, a dane osobowe recenzentów konkretnych wniosków pozostają poufne. Nie ma więc publicznego dowodu, że Wijas osobiście oceniał wnioski własnych organizacji. Ale sam fakt, że osoba wpływająca na reguły konkursu jednocześnie kieruje kilkoma podmiotami ubiegającymi się o środki z tego konkursu, jest traktowany przez kontrolerów jako czynnik wysokiego ryzyka — niezależnie od tego, czy doszło do bezpośredniego naruszenia procedury.

Ten przypadek nie jest wyjątkiem — to demonstracja zasad, które dotyczą każdego beneficjenta środków publicznych w Polsce, niezależnie od skali projektu czy poglądów politycznych zarządu.

Jeśli prowadzisz kilka organizacji lub firm z tym samym kręgiem osób, każdy projekt grantowy musi być rozliczany wyłącznie w ramach podmiotu, który podpisał umowę. Wspólny branding, logo lub zasoby administracyjne między podmiotami to jeden z najczęstszych powodów uznania wydatków za niekwalifikowalne.

Umowy o świadczenie usług z członkami zarządu lub ich bliskimi rodzinami, finansowane z dotacji, wymagają niezależnej wyceny rynkowej wartości tych usług — bez tego dokumentu każda taka transakcja jest naturalnym celem kontroli.

Jeśli projekt finansuje stronę internetową, portal lub inny cyfrowy rezultat, musi on pozostać funkcjonalny przez cały okres trwałości określony w umowie dotacyjnej. Zaprzestanie działania sfinansowanego zasobu jest samodzielną podstawą do uznania wydatków za nieskuteczne.

Zachowaj pełny ślad audytowy każdej transakcji z środków publicznych — przez cały 5-letni okres przedawnienia, nie tylko do momentu formalnego rozliczenia projektu przed donorem.